Małżeńska wspólność majątkowa – co warto wiedzieć?

Moje, Twoje, Nasze – czyli małżeńska ustawowa wspólność majątkowa

Zawarcie związku małżeńskiego to poniekąd jedna z najbardziej istotnych decyzji w życiu. Na pewno jest taką pod względem majątkowym. W świetle przepisów prawa, rozważając majątek małżonków, mówimy w pierwszej kolejności o tzw. małżeńskim ustroju majątkowym. Ustrój owy to zbiór reguł jakimi ukształtowane są relacje tego co wspólne, tego co osobiste, obejmujący zasady gospodarowania poszczególnymi składnikami majątku małżonków. Prawo pozostawia w tym względzie pewną swobodę. Przewidziano ustrój domyślny z mocy ustawy, czyli obowiązujący w razie, gdy małżonkowie nie skorzystają z innej możliwości umówienia się co do spraw finansowych. Owy domyślny ustrój to tytułowa małżeńska ustawowa wspólność majątkowa ustanowiona przez art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej zwanego k.r.o.).

Powstanie wspólności majątkowej

Wspólność majątkowa powstaje między małżonkami z mocy samego prawa już w chwili zawarcia związku małżeńskiego. Nie są zatem potrzebne żadne dodatkowe czynności po stronie małżonków – poza zawarciem małżeństwa. Jeśli wspólność majątkowa nie zostanie przez małżonków w żaden sposób zmodyfikowana umownie (np. poprzez ustanowienie rozdzielności majątkowej) albo orzeczeniem Sądu to obowiązuje ona przez cały czas trwania małżeństwa.

Co wchodzi do majątku wspólnego, a co do osobistego

W skład majątku wspólnego wchodzi z założenia każdy składnik mienia za wyjątkiem kilku wyraźnie wymienionych w ustawie. W szczególności zatem owa wspólność majątkowa obejmie każdy przedmiot majątkowy (np. nieruchomości, meble, udziały w spółkach) nabyty w czasie jej trwania przez małżonków. Przy czym nastąpi to niezależnie od tego, czy taki przedmiot nabędą małżonkowie działając wspólnie i równocześnie, czy też nabędzie go którykolwiek z nich działając samodzielnie. Wspólne są też zwłaszcza dochody z majątku wspólnego, ale i z majątku osobistego każdego z małżonków, pobrane już wynagrodzenie za pracę albo dochody z innej działalności zarobkowej któregokolwiek z małżonków. Ustawa przewiduje w art. 33 k.r.o. listę wyjątków, tj. składników majątku nieobjętych wspólnością ustawową. W odróżnieniu od nieskończonej listy tego co wspólne, elementy majątku osobistego wymienione są wyczerpująco. Oznacza to, iż katalog ten jest zamknięty i nie można go interpretować rozszerzająco. Spośród 10 pozycji przewidzianych przez ustawodawcę wymienić należy zwłaszcza następujące elementy, które stanowić będą część majątku osobistego każdego z małżonków: przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (np. mieszkanie kupione przed ślubem), przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił (np. nieruchomość podarowana przez rodziców jednego z małżonków tylko temu małżonkowi) oraz przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (np. pieniądze uzyskane po zawarciu małżeństwa ale ze sprzedaży nieruchomości zakupionej przed ślubem).

Zmiana ustroju majątkowego

Jak już wspomniano małżonkowie mogą wybrać inny ustrój majątkowy – również jeszcze przed ślubem tak, by wspólność majątkowa między nimi nie powstała. Mogą też istniejącą wspólność ograniczyć, albo rozszerzyć o określone składniki, lub też zastąpić ją rozdzielnością majątkową albo rozdzielnością majątkową z wyrównaniem dorobków. Umowa taka – potocznie zwana intercyzą – musi być zawarta u notariusza w formie aktu notarialnego. Małżonkowie mogą też zmieniać zdanie i dokonywać wielokrotnych modyfikacji w omawianym względzie.

Podział majątku wspólnego

Ze wspólnością majątkową wiąże się zagadnienie podziału majątku wspólnego, co jest konieczne w przypadku ustania wspólności – bowiem w trakcie jej trwania nie można żądać przeprowadzenia takiego podziału ani też jakkolwiek rozporządzać udziałem we wspólności. Podział możliwy jest na podstawie umowy małżonków albo może być dokonany orzeczeniem Sądu. Czynności te wymagają ustalenia (zgodnego lub na drodze sądowej) udziałów małżonków w majątku wspólnym, a także rozliczenia wszelkich nakładów i wydatków (np. nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka w przypadku wspólnego wybudowania domu na nieruchomości będącej własnością jednego tylko małżonka).

Zarząd majątkiem wspólnym

Warto wspomnieć, iż każdy z małżonków uprawniony jest z zasady do samodzielnego zarządzania majątkiem wspólnym, przy czym małżonkowie zobowiązani są do współdziałania. Istnieje również katalog czynności – przekraczających tzw. zwykły zarząd – do dokonania których konieczna jest zgoda każdego z małżonków. Zgodnie z art. 37 § 1 k.r.o. zgoda taka konieczna będzie m.in. zwłaszcza w przypadku zbycia nieruchomości wspólnej lub też dokonania jakiejkolwiek darowizny z majątku wspólnego (za wyjątkiem drobnych, zwyczajowo przyjętych).

Spory i sytuacje wyjątkowe

Przepisy powołanej ustawy przewidują również szereg rozwiązań na wypadek sytuacji konfliktowych czy też niemożności podjęcia wspólnej decyzji majątkowej przez małżonków. Przy czym zagadnienie to zasługuje już na odrębne omówienie.

Intercyza a wspólność majątkowa – co warto rozważyć przed ślubem

Choć domyślnym rozwiązaniem pozostaje ustawowa wspólność majątkowa, coraz więcej par jeszcze przed ślubem zastanawia się nad zawarciem intercyzy, czyli majątkowej umowy małżeńskiej. Najczęściej rozważają ją osoby prowadzące działalność gospodarczą, wnoszące do związku znaczny majątek osobisty bądź spłacające zobowiązania zaciągnięte przed małżeństwem. Intercyza pozwala wówczas ustanowić rozdzielność majątkową, dzięki czemu każdy z małżonków odpowiada za swoje zobowiązania samodzielnie, a dorobek nie tworzy automatycznie majątku wspólnego.

Warto jednak podkreślić, że intercyza to nie wyraz braku zaufania, lecz świadome uporządkowanie spraw finansowych – podobnie jak rozsądnie skonstruowana umowa w każdej innej dziedzinie życia. Decyzja, czy pozostać przy wspólności majątkowej, czy ją zmodyfikować, powinna być dopasowana do konkretnej sytuacji obojga małżonków. Ponieważ skutki tego wyboru sięgają daleko w przyszłość, przed podjęciem decyzji warto skonsultować ją z fachowcem – pomóc może w tym porada naszego eksperta-prawnika, który wyjaśni konsekwencje każdego z rozwiązań.

Niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy wybierzecie, samej organizacji ślubu i wesela wciąż trzeba dopilnować. Aby nad wszystkim spokojnie zapanować, skorzystajcie z naszego darmowego planera ślubnego, który poprowadzi Was przez kolejne etapy przygotowań.